Cultuuronderwijs voor digitale geletterdheid
In onze moderne samenleving is het een vanzelfsprekendheid dat leerlingen dagelijks omringd zijn door digitale apparaten en het internet. Vaak wordt gedacht dat ze wel digitaal vaardig zijn. Het bedienen van tablets en smartphones gaat ze goed af, maar leerlingen zijn zich niet altijd bewust van de werking, mogelijkheden en risico’s van deze technologie. Toch is dat bewustzijn onmisbaar om in de huidige maatschappij te kunnen leren, leven en werken. Het onderwijs moet daarom een rol spelen in het leergebied digitale geletterdheid. Maar wat betekent dat precies, digitaal geletterd zijn? Welke basisvaardigheden vallen eronder? En vooral, hoe kun je culturele activiteiten inzetten om digitale geletterdheid een plek te geven in je onderwijs?
Wat is digitale geletterdheid?
Digitale geletterdheid is net als geletterdheid een combinatie van kennis en verschillende vaardigheden. Bij digitale geletterdheid gaat het om:
- kennis verwerven over digitale technologie en digitale media
- omgaan met digitale technologie en digitale media
- kritisch en (zelf)bewust gebruiken van de mogelijkheden van digitale technologie en digitale media
- inschatten van kansen en risico’s die het gebruik van digitale technologie en digitale media met zich meebrengt
Niet alleen kennis en vaardigheden, maar ook een passende kritische houding is van belang. Bij digitale geletterdheid is het belangrijk dat leerlingen kunnen omgaan met complexe situaties en situaties die voor meerdere uitleg vatbaar zijn. Dat ze doorzetten bij lastige en open problemen waarbij digitale technologie behulpzaam kan zijn. Dat ze (digitaal) kunnen samenwerken om een gezamenlijk doel te bereiken. En dat ze ondernemend zijn en op zoek gaan naar nieuwe kennis en toepassingsmogelijkheden.
Hoe kun je met cultuuronderwijs aansluiten op digitale geletterdheid?
Je kunt kinderen en jongeren op een creatieve manier kennis laten maken met (de vaardigheden rond) digitale technologie. Vaak zijn leerlingen van nature nieuwsgierig om de mediawereld te ontdekken. Kun je met digitale technologie een kunstwerk maken? Zeker! Programmeer je eigen animatie, ontwerp een virtuele werkelijkheid of bouw je eigen website. Dit prikkelt de creativiteit van leerlingen, terwijl ze werken aan probleemoplossend vermogen en ontdekken wat de mogelijkheden van digitale technologieën zijn. Wanneer je begrijpt hoe de digitale wereld aan de achterkant in elkaar zit, kun je een betere inschatting maken van de kansen en risico’s die digitale technologie met zich mee brengt.
Cultuuronderwijs kan ook handvatten bieden voor het voeren van een gesprek over actuele onderwerpen uit de digitale wereld. Denk aan nepnieuws, mediamanipulatie en AI. Kun je er zelf voor zorgen dat een video er anders uit ziet dan de echte wereld, bijvoorbeeld met een green screen? Hoe maak je zelf een film of foto en voeg je effecten toe? Hoe kun je met AI beeld ontwerpen? Wat is echt, wat is nep? Cultuur leert leerlingen bewust, begrijpend en kritisch naar de digitale media om hen heen te kijken.
Culturele activiteiten rond het thema digitale geletterdheid
Culturele partners
Cultuur & School Utrecht bemiddelt culturele partners die zich specifiek richten op de vier domeinen binnen digitale geletterdheid. Denk bijvoorbeeld aan:
- Click F1 leert leerlingen navigeren in de digitale samenleving met educatief aanbod over media en digitale geletterdheid. Ze werken vanuit creativiteit, sporen leerlingen aan kritisch te denken en dragen bij aan digitale veiligheid en weerbaarheid. Het aanbod van Click F1 sluit aan bij alle vier de domeinen van digitale geletterdheid.
- Creative Coding wil de kracht van computers toegankelijk maken voor iedereen en biedt workshops aan die de digitale creativiteit van leerlingen aanmoedigt. Ze stimuleren de verbeelding, het kritisch denken en probleemoplossende vaardigheden.
- De Programmeerschool biedt lessen waarbij leerlingen zich de basiskennis en vaardigheden over digitale technologie eigen maken en ze écht leren programmeren. Creativiteit is een manier van denken, die je kunt inzetten bij het programmeren. De Programmeerschool biedt een stevige ondergrond in het domein computational thinking maar sluit ook aan bij de andere domeinen.
- de Sien (voorheen Hoogt on Tour) zet in op filmeducatie en leert leerlingen hoe met bewegende beelden een verhaal kan worden verteld. De leerlingen worden uitgedaagd om beelden te interpreteren en er betekenis aan te geven. Ze bieden workshops op het gebied van sociale media en begrijpend kritisch kijken. Hiermee sluiten ze aan op het domein mediawijsheid.
- Fotodok leert leerlingen begrijpend en bewust te kijken. Daarvoor zetten ze in op documentaire fotografie, maar ook op virtual reality, film en webdocumentaires. Het zwaartepunt van de workshops ligt bij het domein mediawijsheid. Hoe kijk je naar de mediabeelden om je heen? Kun je het begrijpen? Hoe maak je zelf beeld?
- Monobanda maakt projecten die zich bevinden op het grensvlak tussen de virtuele en fysieke wereld, geschikt voor PO. Jonge kinderen kunnen daarbij via betekenisvol spel experimenteren en kennismaken met praktische ICT-vaardigheden, terwijl ze iets moois en eigens creëren.
Culturele activiteiten
Buiten het aanbod van bovengenoemde partners zijn er verschillende voorstellingen en workshops die aansluiten bij digitale geletterdheid. Je vindt deze culturele activiteiten op onze website door te filteren op de discipline Media (bekijk het aanbod voor PO en het aanbod voor VO).
Wist je dat?
… de adviseurs van Cultuur & School Utrecht je kosteloos kunnen ondersteunen bij of adviseren over het inrichten van cultuuronderwijs rond het thema digitale geletterdheid? Neem contact op.
…er ook een inspiratie-artikel over burgerschap en cultuureducatie en over cultuuronderwijs ter leesbevordering op ons Kennisplatform staat? Daar lees je hoe je met culturele activiteiten kunt werken aan de basisvaardigheden van je leerlingen rond burgerschap.