Wat wil je je leerlingen meegeven? Zo kan cultuuronderwijs bijdragen
Meer eigenaarschap bij leerlingen. Werken aan creativiteit. De samenhang tussen vakken versterken. Of zorgen voor meer verbinding in de klas. Als school werk je voortdurend aan ontwikkeling. Cultuuronderwijs kan daar een waardevolle rol in spelen. Niet als iets extra’s naast het onderwijs, maar juist als onderdeel van waar je als school naartoe wilt.
Cultuuronderwijs gaat over veel meer dan een museumbezoek, voorstelling of creatieve les. Leerlingen maken, onderzoeken, verbeelden, ervaren en geven betekenis aan wat ze zien en meemaken. Daarmee kan cultuuronderwijs aansluiten bij allerlei ontwikkelvragen binnen een school.
De vraag is dus niet alleen: wat gaan we dit jaar aan cultuur doen? Je kunt hem ook omdraaien: wat willen we onze leerlingen meegeven en hoe kan cultuuronderwijs daaraan bijdragen?
Begin bij wat je voor je leerlingen belangrijk vindt
Iedere school heeft eigen leerlingen, ambities en uitdagingen. Misschien wil je dat leerlingen meer durven experimenteren en ontdekken. Dat ze leren om vanuit verschillende perspectieven naar de wereld te kijken. Of dat ze zich gezien voelen en ontdekken wie ze zijn en wat ze kunnen.
Juist dan is het interessant om cultuuronderwijs te verbinden aan de bredere ontwikkeling die je als school nastreeft. LKCA beschrijft cultuureducatie vanuit onder meer artistiek-creatief vermogen, cultureel zelfbewustzijn en cultureel vermogen. Daarbij gaat het niet alleen om kunstzinnige vaardigheden, maar ook om leren betekenis geven aan jezelf, anderen en de wereld.
Cultuuronderwijs kan bijvoorbeeld ruimte bieden voor:
- Creativiteit: leerlingen onderzoeken mogelijkheden, experimenteren en komen tot eigen oplossingen
- Zelfvertrouwen en eigenaarschap: er is niet altijd één goed antwoord en de ideeën en keuzes van leerlingen doen ertoe
- Identiteitsontwikkeling: leerlingen onderzoeken wie ze zijn, waar ze vandaan komen en hoe zij zich tot hun omgeving verhouden
- Andere perspectieven: kunst en cultuur laten leerlingen kennismaken met verhalen, ideeën en ervaringen die verschillen van die van henzelf
- Samenwerken en samenleven: maken, spelen, onderzoeken en bespreken doe je vaak samen
- Talentontwikkeling: leerlingen krijgen de kans om andere kwaliteiten te ontdekken en te laten zien dan bij veel andere vakken
Van losse activiteit naar een bewuste keuze
Dat betekent niet dat iedere culturele activiteit allerlei grote onderwijsdoelen moet oplossen. Een voorstelling mag leerlingen ook gewoon verwonderen. Een museumbezoek mag een eerste kennismaking zijn en muziek maken mag plezier geven. Maar door bewust te kiezen waarom je iets doet, ontstaat samenhang.
- Stel dat je als school bijvoorbeeld merkt dat leerlingen het lastig vinden om zelfstandig ideeën te ontwikkelen. Dan kun je cultuuronderwijs zo vormgeven dat leerlingen vaker een creatief proces doorlopen: onderzoeken, uitproberen, keuzes maken, iets creëren, presenteren en reflecteren.
- Wil je juist werken aan verbinding binnen de school? Dan kan een gezamenlijk kunstproject aanleiding zijn om leerlingen uit verschillende groepen samen te laten maken en elkaar op een andere manier te leren kennen.
- Wil je dat leerlingen leren omgaan met verschillende perspectieven? Dan kunnen een voorstelling, kunstwerk, film of cultureel erfgoed een aanleiding vormen voor gesprekken waarvoor binnen andere lessen niet altijd vanzelfsprekend ruimte ontstaat.
Zo wordt cultuuronderwijs geen verzameling losse activiteiten, maar een middel waarmee je gericht aan ontwikkeling werkt.
Cultuuronderwijs kan ook bijdragen aan schoolontwikkeling
Die manier van kijken heeft niet alleen gevolgen voor leerlingen. Ook voor het team kan cultuuronderwijs een ingang zijn voor ontwikkeling.
- Denk bijvoorbeeld aan een school die meer thematisch wil werken. Kunst en cultuur kunnen vakgebieden met elkaar verbinden en leerlingen uitnodigen een onderwerp vanuit verschillende invalshoeken te onderzoeken. Ook in de nieuwe conceptkerndoelen voor kunst en cultuur is nadrukkelijk aandacht voor samenhang tussen leergebieden en voor onder meer creativiteit, betekenisgeving, diversiteit en kansengelijkheid.
- Of misschien wil je als team meer ruimte geven aan onderzoekend en creatief leren. Samenwerken met een kunstvakdocent of culturele partner kan dan niet alleen iets opleveren voor de leerlingen, maar ook voor de professionalisering van leerkrachten en docenten.
Een duidelijke visie helpt om zulke keuzes bewust te maken. Een visie op cultuureducatie die aansluit bij de waarden en ambities van de school geeft richting, helpt prioriteiten stellen en voorkomt dat cultuuronderwijs afhankelijk blijft van losse initiatieven.
Vier vragen om met je team te bespreken
Wil je cultuuronderwijs sterker verbinden aan de ontwikkeling van jullie school? Je hoeft niet meteen een compleet nieuw cultuurplan te schrijven. Begin bijvoorbeeld met deze vragen:
1. Wat willen we onze leerlingen meegeven? Welke kennis, vaardigheden, ervaringen en houding vinden jullie belangrijk als leerlingen de school verlaten?
2. Wat zien we in onze school? Waar ligt op dit moment een ontwikkelkans? Denk aan creativiteit, eigenaarschap, taal, burgerschap, welbevinden, samenwerken of verbinding tussen vakken.
3. Wat kan cultuuronderwijs hierin toevoegen? Welke ervaringen kun je juist via maken, spelen, verbeelden, kijken of beleven mogelijk maken?
4. Wat doen we eigenlijk al? Vaak gebeurt er al veel. Kijk eens naar bestaande activiteiten, methodes, projecten en samenwerkingen. Welke dragen bij aan jullie ambities? Waar ontbreekt nog samenhang of verdieping?
Van daaruit kun je gerichter keuzes maken: wat wil je behouden, versterken, verbinden of juist anders organiseren?
Je hoeft niet bij nul te beginnen
Misschien heb je al een heldere ontwikkelvraag. Misschien weet je vooral dát je iets wilt veranderen, maar nog niet precies wat.
De adviseurs van Cultuur & School Utrecht kunnen met je meedenken over de volgende stap. Bijvoorbeeld over het aanscherpen van jullie visie op cultuuronderwijs, het ontwikkelen van een cultuurplan, het creëren van draagvlak in het team, het kiezen van passende activiteiten of culturele partners, of het verbinden van cultuuronderwijs aan thema’s en projecten binnen de school. Die ondersteuning is kosteloos.