Werken aan een veilig en positief schoolklimaat: maak pesten bespreekbaar met cultuuronderwijs
Begin van het schooljaar is een belangrijk moment om te werken aan een veilig en positief schoolklimaat. Om die reden vindt jaarlijks eind september de Week Tegen Pesten plaats. Want een school is pas veilig als iedere leerling zich gezien, gehoord en gewaardeerd voelt. Hoe kun jij als leraar aan de slag met het thema pesten? Cultuuronderwijs heeft hierin veel te bieden, zoals je in dit artikel zult lezen.
Wil jij met jouw klas aandacht besteden aan pesten? Dan kun je gebruik maken van de gratis lesmaterialen van de Stichting School & Veiligheid. Maar je kunt ook eens kijken tussen het cultuuraanbod dat onze culturele partners aanbieden rondom het thema Pesten voor het primair onderwijs en voor het voortgezet onderwijs. Wat kunst en cultuur zijn bij uitstek geschikt om te werken aan veiligheid, expressie, inlevingsvermogen, groepsvorming en empathie.
Wat cultuuronderwijs kan betekenen bij pesten:
- Je non-verbaal uitdrukken – Kunst geeft een stem aan wat van binnen leeft. In plaats van te praten over gevoelens, laat kunst die gevoelens ervaren en onderzoeken. Waar woorden soms tekort schieten om pijn, eenzaamheid of uitsluiting uit te drukken, biedt kunst een universele taal waarin leerlingen zich op een actieve, ervaringsgerichte manier kunnen uitdrukken.
- Emotionele uitlaatklep – Naast een mogelijkheid om te anderen te laten zien wat er in je leeft, biedt kunst tegelijkertijd een emotionele uitlaatklep om moeilijke emoties op een veilige, non-verbale wijze te verwerken.
- Inlevingsvermogen – Leerlingen leren elkaars unieke perspectieven te waarderen in plaats van te veroordelen. Bij vakken als theater of drama stappen leerlingen letterlijk in de schoenen van een ander. Door een personage te spelen dat bijvoorbeeld wordt buitengesloten, ervaart een leerling hoe die eenzaamheid voelt. Omgekeerd kan het spelen van een pester de leerling laten nadenken over de (vaak onveilige) motivatie áchter dat gedrag.
- Non-verbale signalen herkennen – Met muziek kun je ‘emotionele geletterdheid’ oefenen: door te leren voelen welke sfeer en emotie een bepaalde melodie oproept, kunnen leerlingen leren sneller en beter non-verbale signalen en emoties bij klasgenoten te herkennen.
- Kunst als ‘veilig schild’ – Soms is direct praten over eigen onzekerheden of pestgedrag te spannend. Kunst kan dan een ‘veilig schild’ bieden. Als je met je klas praat over een personage in een boek of film dat gepest wordt, kunnen de leerlingen indirect praten over hun gevoelens en ervaringen, en ook zonder dat iemand zich direct aangevallen of beschuldigd voelt. Dit kan deuren openen naar meer empathie en reflectie.
- Groepsgevoel – Samen muziek maken, een dans bedenken of groepskunstwerk schilderen vraagt om afstemming en vertrouwen. Leerlingen moeten naar elkaar luisteren, elkaars ideeën accepteren en fouten durven maken. Dit proces doorbreekt bestaande ‘kliekjes’ in de klas en ondersteunt het opbouwen van een groepsgevoel.
- Expressie = geen prestatie – Bij kunstuitingen gaat het niet om prestatie of competitie, maar om expressie. Dit haalt de sociale hiërarchie, die het pesten vaak voedt, uit de groep.
Aan de slag?
In het cultuuraanbod van Cultuur & School Utrecht kun je activiteiten selecteren rond het thema Pesten, voor zowel het primair als voortgezet onderwijs. De culturele partners bieden ook vaak maatwerk aan, waarin hun activiteit kan worden afgestemd op jullie wensen en vragen.
Wil je meer informatie, heb je een vraag, wil je graag samenwerken met een culturele partner of zoek je specifiek maatwerk? Onze adviseurs helpen je graag, neem gerust even contact met ze op via e-mail: adviseurs@cultuurenschoolutrecht.nl of telefoon: 030 711 62 29.