Een kijkje achter de schermen bij de Stadsschouwburg: hoe programmeer je jeugdtheater?

Interview met Saskia Tilanus, programmeur jeugdtheater. Stadsschouwburg Utrecht – Door Anke Verbeek 

“Het hoeft niet altijd te educatief verantwoord, soms mag een voorstelling gewoon supervet zijn”, zegt Saskia Tilanus, programmeur jeugdtheater bij de Stadsschouwburg Utrecht. Met haar programma wil ze kinderen inspireren en vooral ook kennis laten maken met het theater zelf. Toch is dit niet zo makkelijk als het lijkt, niet alle voorstellingen worden even vaak geboekt door scholen. Wat voor afwegingen maak je dan?

Hoe programmeer je ‘leerzaam’ jeugdtheater? Wat voor elementen zijn daarvoor nodig?

“Daarvoor moeten we eerst de vraag beantwoorden: wat is leerzaam jeugdtheater? Ik denk eigenlijk dat leerzaam niet het goede woord hiervoor is. Ik heb het liever over een voorstelling die relevant of boeiend is. Een stuk waarvan je denkt: dit moeten de kinderen gezien hebben waardoor ze nog een keer gaan terugkomen.” 

En wanneer is een voorstelling iets dat ieder kind gezien moet hebben?

“Het moet eigenlijk van alles in huis hebben, maar dat kan best moeilijk zijn. Ik programmeer op basis van veelzijdigheid en kwaliteit. Veel dingen moeten kloppen: goede acteurs en mooie decors bijvoorbeeld. We zijn de schouwburg, dus we willen wel laten zien wat we in huis hebben. Het hoeft bijvoorbeeld niet een ingetogen solo-voorstelling te zijn, die je zelf voor de klas zou kunnen regelen. Alhoewel ik dit ook weleens programmeer hoor, wanneer het passend is. 

En daarnaast vinden we een goed, doordacht verhaal natuurlijk belangrijk, maar we gaan niet te veel met het vingertje wijzen.”

Niet te moralistisch, zeg je dus? 

“Nee, we denken dat kinderen goed zelf conclusies kunnen trekken. Veel interessanter is het denk ik wanneer een voorstelling meer vragen oproept dan dat het hapklare antwoorden geeft. 

Met een stuk kun je wel laten zien bijvoorbeeld: ‘hé je mag niet pesten’ of je moet oppassen op het internet’, maar dat snappen kinderen heus zelf wel. De vraag is eerder: hoe komt het dat pestgedrag toch voorkomt? Dat zijn dan dingen die je in de klas met kinderen zou kunnen gaan bespreken.”

“Ik hoop juist dat jongeren via school soms in aanraking komen met dingen die anders buiten hun bubbel blijven.”

Ik denk trouwens dat een theaterbezoek voor kinderen naast educatief ook gewoon supervet mag zijn. Zo hadden we een keer een voorstelling over stagefighting van Jakop Ahlbom, Knock-out. Dat was een fysieke komedie, een beetje slapstick-achtig. Uit het verhaal kon je niet per se een eenduidige les trekken. Maar die leerlingen zaten vooral te kijken van: ‘Woow,is dit ook theater?’ 

Maar daarnaast vinden we het ook belangrijk om op maatschappelijke thema’s en de leefwereld van kinderen in te spelen. Dus dat kunnen ook actualiteiten zijn.” 

Heb je daar een voorbeeld van?

“Het thema mannelijkheid is op dit moment heel actueel en natuurlijk de opkomst van de manosfeer. Dat zijn dingen waar jongeren zich mee bezighouden of die ze online hebben gezien. Soms kunnen we daar als volwassenen of ouders of leerkrachten niet helemaal bij wat ze zien op social media. Door samen naar een theaterstuk te gaan, kun je het bespreekbaar maken in de klas, zonder dat je bijvoorbeeld letterlijk op hun telefoon meekijkt.”

Dit lijkt me ook wel een lastig onderwerp, want mannelijkheid of de manosfeer is iets waar de klas ook wel verdeeld over kan zijn. 

“Het kan heel spannend zijn. En dat zien we natuurlijk wel vaker, dat klassen heel verdeeld zijn. Dus ja, ook bijvoorbeeld over meer queeronderwerpen zijn er soms leerlingen die daar hele harde opmerkingen over maken.”

En programmeer je dan nog steeds die queervoorstelling?

“Absoluut, want ik vind dat het relevante voorstellingen zijn. Ik hoop juist dat je via school soms in aanraking komt met dingen die anders buiten je bubbel blijven. Maar als scholen daar dan niet naartoe kunnen of durven, dan stagneert het toch.

Zo hebben we ook een voorstelling: ‘Lets’ Flow’ die gaat over menstruatie. Die is echt fantastisch, de theatermaker heeft daarvoor ook net de Gouden Krekel gewonnen, maar helaas wordt het vrijwel niet geboekt door scholen. Terwijl ik denk dat het echt een belangrijk onderwerp is. Het is iets waar meisjes best jong mee te maken krijgen en een grote verandering is in hun leven. 

Bovendien is het ook nog heel verschillend hoe mensen op die verandering reageren. Dus bijvoorbeeld cultureel: hoe reageren je ouders op je eerste menstruatie? Soms is het een feestje en soms is het een schande. Daarnaast is het niet alleen een ding voor meisjes: hoe reageert de rest wanneer je bijvoorbeeld doorlekt in de klas?”

Waarom wordt zoiets niet geboekt?

“Eerlijk gezegd, weet ik niet zo goed waar dat aan ligt. De keuze ligt sowieso niet bij de kinderen, maar leerkrachten of ouders gaan daarover denk ik. Maar gelukkig bieden we het ook als losse voorstelling aan waar je op eigen initiatief naartoe kan gaan – los van een schoolbezoek. Dus ons idealisme om dit te blijven programmeren blijft overeind.”

Tot slot: wat kan een school nu concreet uit een theatervoorstelling halen?

“Van alles. Het begint al met de ervaring van naar de schouwburg gaan en in aanraking komen met theater. Dus zien dat mensen zichzelf durven te presenteren op een podium, is denk ik al heel wat. Misschien wel mooi als een kind op deze manier geïnspireerd raakt om zelf naar het theater te gaan of misschien zelfs wel de ambitie ontwikkelt om theater te gaan maken – los van het feit of het nu in je familie zit of niet. 

Ik las laatst een artikel waarin werd verteld dat naar een theater of museum gaan een goedkope vorm van therapie zou kunnen zijn. Het is een andere manier van denken en van kennis opnemen. Kunst komt gewoon op een andere manier bij je binnen, denk ik. School is zo hoofdelijk, het lijkt me mooi als theater jonge mensen in beweging brengt.”