De levenskunst van samen – gedicht van Lev Avitan
Geschreven voor de Cultuur & School Utrecht Inspiratiedag 2026 – De kunst van samen
We kwamen vandaag samen. Niet alleen voor schema’s, thema’s en kerndoelen op papier,
Maar voor een veel groter gesprek over verbeelding, verbinding en de vraag
Hoe je jonge mensen leert navigeren in een wereld die steeds harder schreeuwt,
Maar elkaar steeds minder hoort.
Want tussen kunst en burgerschap zit geen grens, maar eerder een wederzijds versterkend principe;
Een kruising van kijken en kritiek, van nieuwsgierigheid en misschien,
Van leren zien zonder meteen te begrijpen, leren luisteren zonder direct te bestrijden.
Vandaag ging het niet alleen over cultuur in de klas, maar over cultuur als kompas.
Kunst als middel het lastige bespreekbaar te maken. Te vragen: wat zie je?
Zijn er dingen die je herkent, komt het je bekend voor? Wat roept het bij je op
En wat zou jij doen als je in hun schoenen stond?
Kunst niet als stilstaand object, maar als gesprekstarter, blikopener, een spiegel
Die kan schuren en raken. Maar ook, waar moeilijke gesprekke niet beginnen met de intentie
Te winnen, maar veeleer het aangaan van dialoog.
Waar een mens soms pas durft te spreken wanneer een beeld eerst namens hen spreekt.
En doorvragen ontwapenend werkt als je ook iets van jezelf deelt.
Dat een klaslokaal kan verschuiven van losse eilandjes,
Naar een ruimte waar verschil niet direct een dreiging vormt.
Waar ergens tussen podiumlicht, penseelstroken en fotoflits, de vraag blijft:
Wat kunst eigenlijk achterlaat na het applaus? Want een voorstelling stopt niet
Bij het vallen van het doek, het ongemak en residu, galmt nog als er later wordt nagepraat.
Misschien ligt daar de kracht van cultuuronderwijs: niet het perfecte antwoord produceren,
Maar perspectief verruimen; binnenwerelden verbinden aan buitenwerelden.
Want wat is onderwijs anders dan samen grond vinden in een tijd die zo onzeker is.
Dus wat kan kunst doen? Vertragen van onze blikken. In een wereld vol filters
En vluchtige beelden kan men leren dat bijvoorbeeld een foto niet alleen vasts-zet,
Maart evenzo blootlegt. Een portret niet slechts een plaatje is, maar een baken van vragen stelt
Zoals: wie kijkt er? Wie wordt er bekeken en wie heeft bepaald welk verhaal wordt verteld?
Want ergens tussen tape, touw, kaarten en krioelende ideeën bouwen we samen aan een stad
Waar ook de jeugd kan floreren. Waar ze eigenschap dragen voorbij de strakke maquette
Van perfect beleid, maar een goed metafoor kan zijn voor hoe de wereld om ons heen
Telkens ontspoort in frictie, scheuren en blinde vlekken. Maar precies deze stad
Vraagt om kunstenaars, dromers, docenten en dwarsdenkers.
Waar het toekomstschetsen begint bij het lef om andere scenario’s te bedenken
Dan die ons worden aangeleverd. Want de toekomst is geen vaststaand script,
Maar een voortdurende collectieve oefening in co-creatie.
Dus misschien draaide deze dag uiteindelijk niet om kerndoelen, maar om een kerngevoel.
Het besef dat kunst geen luxe is naast onderwijs, maar zuurstof voor onderwijs.
Dat burgerschap wordt uitgedrukt in de gedeelde ontmoeting, verbeelding,
Wrijving en bovenal erkenning.
Waar we leerlingen misschien het meest onderwijzen
Wanneer we ze niet alleen voorbereiden op de samenleving,
Maar hen ook serieus uitnodigen om die samenleving mede vorm te geven.
Om bedreven te worden in niet alleen het kunstbekijken, maar ook kunst uitdragen.
Want ongeacht het medium, kunnen we altijd beter worden, in de levenskunst van samen.
Geschreven door Lev Avitan
www.levavitan.nl
