Terugblik: Samen sterk in het gespecialiseerd onderwijs

Op woensdag 21 januari 2026 komen onderwijsprofessionals, culturele instellingen en beleidsambtenaren samen in het ZIMIHC Theater Stefanus voor de bijeenkomst Creatieve Kracht in het gespecialiseerd onderwijs –  om inspiratie op te doen, elkaar te ontmoeten en uit te wisselen over hoe je cultuuronderwijs stevig het in GO-onderwijs kunt neerzetten.

De adviseurs Sanne van Huissteden (Cultuur & School Utrecht) en Alexandra Flohr (Kunst Centraal) openen de middag. Zij benadrukken het belang van kunst en cultuur, juist ook voor leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs, aangezien cultuuronderwijs op een unieke, ervaringsgerichte manier kan bijdragen aan expressie, plezier, samenwerking en zelfvertrouwen.

Ritme reguleert: muziek in traumasensitief onderwijs

Muziekdocent en traumahulpverlener Natalie Gluschke laat vervolgens zien dat kunst, en in het bijzonder muziek, ook kan helpen bij het reguleren van emoties en het begeleiden of voorkomen van traumareacties. Ze werkte onder andere in Palestina, op taalscholen met vluchtelingen en in het gespecialiseerd onderwijs. Ze wordt bijgestaan door de Syrische zangeres Nour Wahedi.

Wanneer Nour een indrukwekkend lied inzet, valt de zaal stil. Bij sommigen brengt het een gevoel van ontspanning, bij anderen juist melancholie. Een aanwezige benoemt dat oud verdriet voelbaar wordt. Het legt gelijk de kracht van muziek bloot.

Kunst, en in het bijzonder muziek, kan helpen bij het reguleren van emoties en het begeleiden of voorkomen van traumareacties.

Met behulp van voorwerpen laat Natalie zien hoe het zenuwstelsel reageert op dreiging. Bij gevaar schakelt een mens instinctief over op vechten of vluchten. Bij kinderen komt vaker een ander overlevingsmechanisme voor, namelijk bevriezen. Het lichaam verstijft. Handelen is onmogelijk en er is vaak sprake van dissociatie. Dit betekent dat ze ‘losraken’ van zichzelf en hun omgeving. In deze fase treedt een trauma op. Functies zoals impulscontrole, identiteit en emotieregulatie worden tijdelijk uitgeschakeld.

Daarna speelt Natalie een lied op de gitaar en de zaal doet enthousiast mee. De aanwezigen voelen de verbindende kracht van muziek en samen zingen, en het effect daarvan op lichaam en emotie. Dit laat zien wat muziek kan betekenen voor kinderen in het GO, die vaak ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt.

Muziek helpt getraumatiseerde leerlingen om hun energie kwijt te raken en plezier te ervaren. Zo ontstaat rust en krijgen ze weer toegang tot wat ze voelen en denken.

Terug in het hier en nu komen kan bijvoorbeeld door zang, dans, tekenen of kleien.

Tafelgesprekken

Na een korte pauze verspreiden de deelnemers zich over verschillende tafels voor een gesprek met een culturele partner en een GO-school over hun samenwerking. Er worden voorbeelden en ervaringen gedeeld. Wat werkt en waar lopen ze tegenaan? Iedere tafel deelt uiteindelijk plenair het meest bijzondere moment uit het gesprek:

• “Het belang van synergie en flow tussen de twee mensen die samenwerken en tussen twee kunstvormen” – Vocal Statements & Kentalis College Utrecht
• “Er kan altijd om een rustmoment gevraagd worden bij het museumbezoek” – Universiteitsmuseum Utrecht & SBO Sint Maarten
• “Het maken van iets; wat is een ingang voor jouw leerlingen? Zoeken naar opties die voor jouw leerlingen mogelijk zijn” – Filmhub Midden +  Hoogt on Tour (nu: de Sien) & STIP VSO
• “Kinderen mogen lieve/nieuwe stukjes van zichzelf ontdekken. Een kind ging op in diens rol en reguleerde zichzelf onverwachts” – Het Filiaal Theatermakers & SBO de Wenteltrap
  
• “Hoe krachtig je zonder taal iedereen kunt meenemen” – Sprakeloos & SO Het Noorderlicht

De middag eindigt met een hapje en een drankje waarbij waardevolle inzichten worden gedeeld en nieuwe connecties worden gelegd. De deelnemers zijn geïnspireerd door de kracht van cultuur en kunnen verder bouwen aan sterk cultuuronderwijs op hun school.

Wist je dat?

… de adviseurs van Cultuur & School Utrecht graag kosteloos meedenken en -helpen bij het vormgeven van het cultuuronderwijs op een manier die past bij jouw school en leerlingpopulatie? Lees meer over onze dienstverlening voor het gespecialiseerd onderwijs.