VO

Vrijheid, tolerantie en burgerschap VO

Op locatie, Op school
VMBO, HAVO, VWO 1/2/3
Speciale doelgroep
90 m
Hele jaar

In deze lessenserie onderzoeken de leerlingen wat de begrippen vrijheid, tolerantie en burgerschap betekenden voor Utrechters tijdens de Tweede Wereldoorlog én wat ze voor henzelf betekenen. Ze komen in aanraking met vragen als: “Wat is vrijheid en wat gebeurt er als je je vrijheid verliest? Hoe ga je met mensen om die anders zijn dan jij? Wanneer voel je je verplicht om voor anderen en jezelf op te komen? Waar liggen de grenzen van vrijheid?”

Tolerantie en burgerschap zijn heel actueel, maar ook in het verleden zien we Nederlanders worstelen met vraagstukken hierover. De gevolgen van de oorlog zijn nog steeds zichtbaar in monumenten, standbeelden en Stolpersteine (struikelsteentjes voor de huizen van vermoorde burgers) die talrijk zijn in de stad. Vanuit de opgedane kennis over tolerantie en burgerschap in het verleden zullen de leerlingen een stap maken naar het heden en nadenken over vraagstukken over vrijheid, tolerantie en burgerschap in hun eigen tijd.

De lessenserie komt het beste tot zijn recht in zijn geheel, door de doorlopende leerlijn die erin zit. Het is echter ook mogelijk om de lessen afzonderlijk te boeken. Kijk daarvoor bij de verschillende aanbieders.

Les 1. Introductieles Tweede Wereldoorlog – bij Het Utrechts Archief
Duur: 90 minuten
Kosten: €100

Voor de introductieles van deze lessenserie komt de klas naar Het Utrechts Archief. De leerlingen maken kennis met de Tweede Wereldoorlog en wat er in algemene lijn gebeurde in Nederland tussen 1940 en 1945. Dit doen zij aan de hand van Utrechts beeldmateriaal van deze oorlog. Welke vragen roepen de foto’s bij de leerlingen op? Elke les is anders, want deze vragen en wat de leerlingen opvalt sturen de inhoud van de les. Ook werken de leerlingen met originele bronnen (kranten, echte legeruniformen uit de oorlog en voedselbonnen). De les vormt een aanvulling op de methodeles over de Tweede Wereldoorlog.

NB: De archiefdocent kan deze les ook op school komen geven. In dat geval duurt de les 60 minuten. De archiefdocent neemt de foto’s mee en maakt graag gebruik van het digibord. De kranten en originele legeruniformen vallen af. In verband met de reistijd blijven de kosten hetzelfde.

Les 2. Educatieve fietstocht door Utrecht – start bij Het Utrechts Archief
Duur: 1 uur en 5 minuten
Kosten: €150

De klas splitst zich op in groepjes van vier (maximaal acht groepjes). Elk groepje krijgt een ‘historische Utrechter’ toegewezen. Bij elke Utrechter hoort een ander aspect van de oorlog; denk aan verzet, collaboratie, onderduiken, enzovoort. Tijdens de fietstocht neemt de historische Utrechter het groepje mee door de stad, waar ze op verschillende plekken zullen stoppen die een rol speelden in zijn/haar oorlogsverhaal. Op die plekken zullen de leerlingen een geluidsfragment beluisteren en bijpassende opdrachten maken. Ieder kind heeft een fiets nodig en de begeleider ook een (fiets)tas waarin een iPad en klembord passen. Het archief levert twee begeleiders, de begeleiders van de overige groepjes komen mee met school. De leerkracht blijft bij voorkeur vliegende keep.

Les 3. Verwerkingsles op school door de eigen leerkracht
Duur: ca. 90 minuten (door de leerkracht zelf te bepalen)
Kosten: €0 (zit bij de fietstocht inbegrepen)

Tijdens de verwerkingsles wordt de kennis die de leerlingen hebben opgedaan tijdens de fietstocht door henzelf in groepjes gepresenteerd aan de klas. Vervolgens maken de leerlingen onder begeleiding van de leerkracht klassikaal een dilemmatest. Tijdens deze test wordt een brug geslagen naar de tolerantievraagstukken in de huidige samenleving. De leerlingen gaan nadenken over situaties in hun eigen tijd waarbij tolerantie belangrijk is. De lesbrief en het materiaal van deze les kan de leerkracht van deze pagina downloaden.

Les 4. Techniekles bij het Kunstlaboratorium              
Duur: 90 minuten
Kosten: €157,50 en €4 materiaalkosten per leerling

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden bijna alle fietsen van burgers in beslag genomen door de Duitse bezetter. Om zichzelf en hun spullen toch te kunnen blijven vervoeren, maakten veel Nederlanders fietsen en andere voertuigen van overgebleven materialen zoals hout. Tijdens deze techniekles maken de leerlingen vervoersmiddelen van ‘toen’ vanuit een schaarste van materialen, met een koppeling naar de schaarste van ‘nu’. Hierbij laten we ons inspireren door de eerdere lessen, om vervolgens met allerlei materialen & gereedschappen kleine prototypes maken van vervoersmiddelen. Deze les draait vooral om het ontwerpen met beperkingen en kennis maken met verschillende gereedschappen en technieken. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een combinatie van STEAM en Onderzoekend & Ontwerpend leren.

Les 5. Les beeldende vorming op school  
Duur
: ca. 90 minuten (door de docent zelf te bepalen)
Kosten: Leerkracht en materialen op eigen kosten

Tijdens deze les maken de leerlingen een kunstwerk geïnspireerd door vrijheid. Hier wordt opnieuw een brug geslagen naar de moderne tijd en hoe idealen en gevoelens van vrijheid in kunst kunnen worden geuit. De leerlingen houden zich daarbij bezig met wat vrijheid in algemene zin betekent, maar ook in het bijzonder wat vrijheid voor henzelf betekent. Hoe vertaal je jouw gevoelens en idealen naar een creatief werk? Deze les wordt gemaakt in samenwerking met het Bevrijdingsfestival Utrecht.

Totaalprijs volledige lessenserie:
Les 1 – 90 of 60 minuten – HUA of op school €100
Les 2 – 105 minuten – fietstocht in de stad €150
Les 3 – 90 minuten – op school, eigen leerkracht €0
Les 4 – 90 minuten – Het Kunstlaboratorium €157,50 + €4 materiaalkosten per leerling
Les 5 – 90 minuten – Leerkracht en materialen op eigen kosten

Totaal: €407,50 + materiaalkosten €4 per leerling.

Informatie over werkdrukverlaging

Vier van de vijf lessen worden gegeven door vakdocenten. De derde en vijfde les (de verwerkingsles en kunstles) zijn volledig voorbereid en hoeven alleen gegeven te worden. Het educatieve materiaal voor deze lessen wordt aangeleverd.

Informatie over maatwerk en/of toegankelijkheid

Er kan gekozen worden om sommige lessen op school of op locatie te laten plaatsvinden. De lessen zijn ook los te boeken, met als uitzondering de kunstles, die geboekt moet worden samen met minimaal één andere les.

Speciale doelgroep

Deze activiteit is (ook) geschikt voor: Moeilijk lerend / SO cluster 3, Langdurig ziek / SO cluster 3-4

Thema

Burgerschap, Diversiteit/Inclusiviteit, Inspiratie/Kunst, Oorlog/Vrede, Politiek/Maatschappij, Taal/Lezen, Techniek/Wetenschap, Tijd/Geschiedenis

Aansluiting op schoolvakken

Beeldende vakken, Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV), Filosofie, Geschiedenis, Godsdienst/Levensbeschouwing, Kunst en cultuur, Maatschappijleer / Maatschappijwetenschappen, Natuur, leven & technologie, Onderzoeken & ontwerpen (O&O), Techniek/Techniek & technologie, Technologie & toepassing (T&T)

Aansluiting op kerndoelen

Nederlands 1, Nederlands 5, Nederlands 6, Nederlands 7, Nederlands 8, Mens en natuur 33, Mens en maatschappij 36, Mens en maatschappij 40, Kunst en cultuur 48, Kunst en cultuur 49, Kunst en cultuur 52

21e eeuwse vaardigheden

Communiceren, Creatief denken, Informatie vaardigheden, Kritisch denken, Samenwerken, Sociale & culturele vaardigheden

Leerdoelen

  • De leerlingen kunnen gebruikmaken van eenvoudige historische bronnen
  • Leerlingen kunnen deze historische bronnen kritisch benaderen
  • De leerlingen hebben kennisgemaakt met het begrip tolerantie en ze weten dit te verbinden aan kwesties die speelden in Utrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog en die spelen in hun eigen tijd
  • De leerlingen beseffen dat WOII geen verhaal is van slechteriken en helden, maar van mensen, en de leerlingen ervaren hoe lastig het is om in oorlogstijd keuzes te maken
  • De leerlingen hebben kennisgemaakt met lokale verhalen over WOII in Utrecht
  • De leerlingen hebben geleerd respectvol om te gaan met verschillen in opvattingen van mensen
  • De leerlingen hebben basiskennis opgedaan over het algemene dagelijks leven van verschillende bevolkingsgroepen in de jaren veertig
  • De leerlingen weten meer over het leven in een grote stad tijdens WOII
  • De leerlingen kunnen in samenwerking een voertuig ontwerpen en ontwikkelen tot een prototype
  • De leerlingen kunnen op een veilige manier omgaan met gereedschap
  • De leerlingen hebben kennis van de materialen waarmee ze gewerkt hebben
  • De leerlingen kunnen werken van een idee naar een ontwerp
  • De leerlingen beseffen dat vrijheid een universeel thema is
  • De leerlingen leren emoties en gedachten te vertalen naar vorm
  • De leerlingen leren van een concept naar een creatief werk te werken
  • De leerling leren om de eigen gevoelens en idealen ten opzichte van een breder thema te bestuderen

Extra informatie

Er kan gekozen worden om les 1 en 4 op school of op locatie te laten plaatsvinden. De lessen zijn ook los te boeken, met als uitzondering les 5 (de kunstles), die geboekt moet worden samen met minimaal één andere les.

De wereld is een gevaarlijke plek om te wonen; niet vanwege de mensen die kwaad willen, maar vanwege de mensen die daar niets tegen doen.
Albert Einstein
Deel of print je favorieten of exporteer ze naar het plansysteem om in te schrijven.

Educatief materiaal

Het materiaal voor de verwerkingsles (les 3) kan via deze pagina gedownload worden. Alle andere lessen worden verzorgd.
Werkdrukverlagend
Ja
Duur
90 minuten
Soort
Les of lessenreeks, Museumbezoek
Aantal Lessen
5 lessen
Periode
Hele jaar
Beschikbare dagen en tijden
Maandag t/m vrijdag 09.30-17.00 uur
Prijs
€407.50 per groep (prijsindicatie)
CJP Cultuurkaart
Deze activiteit kan worden betaald met de CJP Cultuurkaart
Locatie(s)
Op locatie, Op school
Adres locatie(s)
Het Kunstlaboratorium - Vlampijpstraat 94 - 3534 AR Utrecht
Het Utrechts Archief Expo - Hamburgerstraat 28 - 3512 NS Utrecht
In samenwerking met
Het Kunstlaboratorium
Hedwig Visser consulent Cultuur en School Utrecht

Heb je een vraag?

Neem contact op met Hedwig Visser
030 71 16 229 consulent@cultuurenschoolutrecht.nl
Foto/video credit
Headerfoto: Pieter Musterd

Cookies

Deze website gebruikt cookies om je een optimale ervaring te bieden.

Blijf op de hoogte van cultuurnieuws

Ik ontvang graag het nieuws van Cultuur & School Utrecht & updates van het Kennisplatform: